Obozowe wspomnienia: Dachau, Gusen, Auschwitz, Gross Rosen, Hersbruck, Dachau.
Id87131

SZYMAŃSKI WACŁAW,

 

 

Urodzony 4.09.1887 r. w Inowrocławiu, mieszkaniec Radlina pow. rybnicki. Gimnazjum niemieckie ukończył w pierwszych latach pierwszej wojny światowej – jako eksternista. Zaciągnięty przez Niemców obowązkowo do wojska – dosłużył się rangi oficera. Był jednak wychowywany przez rodziców w duchu polskości, więc gdy tylko dostał się do niewoli francuskiej zgłosił się jako ochotnik do armii gen. Hallera. Po powrocie do kraju, studiował w Akademii Górniczej w Krakowie – kończąc ją w 1926 r. Poprzez różne szczeble kariery w zawodzie górniczym doszedł do stanowiska dyrektora kop. „Rymer” w Niedobczycach. Następnie był dyrektorem kop. „Emma” w Radlinie. W lipcu 1939 r. powołany został do służby wojskowej do Będzina i objął stanowisko dowódcy bataliony – był majorem rezerwy. 1.09.1939 r. przybył do Radlina by załatwić jakieś sprawy związane z pełnionym w kopalni stanowiskiem, i miejscowi renegaci natychmiast spowodowali jego aresztowanie. Wpierw przetrzymywany był w budynku Urzędu Gminnego w Radlinie, a stamtąd przewieziony do więzienia w Rybniku. Z Rybnika przekazywany był do kolejnych więzień w Raciborzu, Zgorzelcu, Rawiczu i w końcu przekazany do KL Buchenwald. W Buchenwaldzie zginął w drodze pomiędzy dworcem kolejowym, gdzie wyładowano przybyły transport więźniów, a obozem. Zasłabł i osunął się na pobocze drogi. Na polecenie ss-mana by biegł dalej, odpowiedział że nie jest w stanie dalej biec więc został zastrzelony – zginął 16.10.1939 r.

Bibliografia: L. Musiolik, Rybniczanie słownik biograficzny, Rybnik 2000, s. 176; Zbiory J. Delowicza (relacja inż. Kazimierz Kuźminski, Jan Pieczka, Jan Stania), skor. 2.

Id87130

PAJĄK ANTONI,

Urodzony 26.02.1915 r. w Rychwałdzie gm. Bąków, pow. Bielsko, syn Józefa i Marii z d. Wilk. Uczęszczał do szkoły powszechnej w miejscowości urodzenia, a w 1926 r. rozpoczął naukę w gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym w Cieszynie – z maturą w 1935 r. Prace podjął w biurze Oddziału Drogowego PKP w Bielsku. Od marca 1936 r. do 15.09.1936 odbył praktykę w laboratorium chemicznym i mechanicznym w Walcowni Metali S.A. Dziedzice. W czasie od 21.09.1936 do 29.06.1937 r. ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy Artylerii w Włodzimierzu Woł. i awansowany został do stopnia kpr. pchr., skierowany na praktykę do 21 PAL w Bielsku. Do rezerwy zwolniony 10.09.1937 r. Po ukończeniu służby wojskowej rozpoczął studia w Akademii Handlowej w Krakowie – przerwane wybuchem wojny. W sierpniu 1939 r. powołany na ćwiczenia wojskowe do 21 PAL w Bielsku, gdzie zastała go wojna. Brał udział w kampanii wrześniowej i pod Zamościem zakończył udział w wojnie, a uniknąwszy niewoli, powrócił na Śląsk. Podczas okupacji pracował w gospodarstwie rolnym brata w Rychwaldzie. Aresztowany 23.04.1940 r. przez policję w Strumieniu, i dzięki staraniu rodziny zwolniony po tygodniu. W tym też roku zaangażował się w dzialalność ruchu oporu – żołnierz organizacji konspiracyjnej ZWZ (potem AK). Po zakończeniu wojny został wójtem gminy w Bąkowie a następnie w gminie zbiorowej Strumień. Po zwolnieniu z tej funkcji w kwietniu 1946 r. przeniósł się do Bielska, gdzie podjął pracę w Fabryce Kapeluszy „Bister” w Białej.

Bibliografia: Archiwalne zasoby dr płk. M. Starczewskiego – Arch. IPN Katowice, sygn. Ka 032/17, t 1/Pd t.1, s. 122; życiorys Antoniego Pająka z dn. 25.04.1045 r.

Id87129

LOREK MIECZYSŁAW,

Urodzony 4.09.1921 r., mieszkaniec Sławkowa, pow. będziński, syn Wacława, pracownik umysłowy. Aresztowany 17.06.1940 r., przewieziony do wiezienia w Rawiczu, skąd zbiegł 5.04.1942 r. Powróciwszy do domu, w obawie przed ponownym aresztowaniem ukrywał się do zakończenia wojny. Zmarł na gruźlicę w 1953 r. w Sławkowie.

Bibliografia: Archiwalne zasoby dr płk. M. Starczewskiego – Arch IPN Warszawa, sygn.BU 2448/479, cz. 2, s. 423-424.

Id87128

KUKUŁKA PIOTR,

Urodzony w 1910 r., mieszkaniec Olkusza. Po uzyskaniu wykształcenia pedagogicznego, nauczyciel w szkole powszechnej w Cheble. Aresztowany 12.04.1940 r. w Olkuszu – wraz z 12 inymi osobami z tej miejscowości. Prawdopodobnie przetransportowani zostali do więzienia w Sosnowcu, skąd w transporcie zbiorowym przewiezieni byli do KL Dachau. Następnie, przeniesiony do KL Mauthausen-Gusen. Zwolniony po kilku miesiącach. Nie ustalony jest dalszy okupacyjny i pookupacyjny los tego więźnia.

Postscriptum: Z 12 osób aresztowanych – 6 osób przeżyło pobyt w obozie i powróciło do Olkusza.

Bibliografia: A. Cyra, Mieszkańcy Ziemi Olkuskiej w hitlerowskich więzieniach i obozach koncentracyjnych, wyd. Oświęcim-Olkusz, 2005 r., s. 103; Archiwalne zasoby dr płk. M. Starczewskiego -Arch. IPN Warszawa, sygn. BU 2448/478, cz. 3 s. 10.

Id87127

KOPCZYŃSKI STANISŁAW,

Urodzony 1.04.1889 r. w Jędrzejowie. Pierwsze lata swojego życia spędził w Jędrzejowie i tam uczęszczał do szkoły. W 1907 r. skończył Seminarium Nauczycielskie w Jędrzejowie. Pracę jako nauczyciel rozpoczął na stanowisku w miejscowości Jeziorowice, następnie kierownik szkoły w Sławniowie, Żarnowcu w powiecie olkuskim. Od 1.04.1931 do 1.09.1939 r. był kierownikiem szkoły w Sławkowie. Od 2.10.1939 r. na własną rekę wraz z innymi nauczycielami (Klara Sawrycz, A. Kador i Helena Gawęcka) zorganizował naukę w szkole w Sławkowie. Aresztowany 12.04.1940 r. i prawdopodobnie przetransportowany do sosnowieckiego więzienia, stamtąd 21.05.1940 r. w transporcie zbiorowym przewieziony został do KL Dachau. Następnie, przeniesiony do KL Mauthausen-Gusen. Zwolniony z obozu po roku – końcem września 1940 r. powrócił do Sławkowa, lecz władze niemieckie nakazały mu opuścić Sławków. Wyjechał więc do Generalnego Gubernatorstwa do miejscowości Gołaczew (wieś. Koło Wolbromia), gdzie objął posadę nauczyciela w tamtejszej szkole. Na początku pracował w szkole jawnie, następnie prowadził tajne nauczanie – do chwili wyzwolenia tej ziemi spod okupanta. Od 1.02.1945 r. wrócił do Sławkowa, obejmując opuszczone stanowisko kierownika szkoły. Po niespełna 41 latach pracy w szkolnictwie ogólnokształcącym na stanowisku pedagogicznym, z uwagi na zły stan zdrowia po przebytych obozach, przeszedł na rentę starczą w 1950 r. a będąc na rencie zmuszony był jeszcze pracować przez kilka miesięcy w Spóldzielni Spożywców w Sławkowie i następnie w Zakładach Wyrobów z Drutu w Sławkowie do 30 lipca 1958 r. Zmarł 4.04.1960 r.

Postscriptum: Oprócz St. Kopczyńskiego aresztowano: nauczyciela – Stefana Duryńskiego, emeryta-maszynistę – Franciszka Ziętka, kierownika szkoły z Krzykawy – Starkiewicza, sekretarza gminy – Bolesław Mazura, dyrektora szpitala w Olkuszu – dr. Łapińskiego, jak i wielu innych np. Jana Raja – kierownika szkoły z Ogrodzieńca.

Bibliografia: Archiwalne zasoby dr płk. M. Starczewskiego; Informacje z Internetu.

Id87126

SIKORA WŁADYSŁAWA,

Urodzona 3.02.1917 r. w Rzeszowie, córka Walentego i Aleksandry z d. Pawłowska. Absolwentka szkoły powszechnej w Cieszynie i Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Cieszynie-Bobrku. W szkole powszechnej była aktywną harcerką, przechodząc przez wszystkie szczeble instruktorskie- do harcmistrzyni. Po ukończeniu szkoły średniej w 1936 r., nauczycielka w Cieszynie a następnie w Ustroniu, prowadząc jednocześnie hufiec ZHP w Wiśle. W czasie okupacji prowadziła tajne nauczanie w Ustroniu. Aresztowana 21.05.1940 r. przez gestapo w Ustroniu, przewieziona do więzienia cieszyńskiego, skąd 25.05.1940 r. przewieziona została do KL Ravensbrück. W obozie członkini konspiracyjnej drużyny harcerskiej „Mury”. Przetrwała hitlerowskie zniewolenie do końca wojny, a następnie otoczona opieka przez Szwedzki Czerwony Krzyż – przewieziona na leczenie do Szwecji. Do kraju powróciła w grudniu 1945 r. Po powrocie, podjęła pracę nauczycielki. Zmarła 24.08. 2010 r. Odznaczona m.in.: Krzyżem Kawalerskim OOP, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Krzyżem Zasługi dla ZHP, Medalem Obronności Kraju, Medalem 30-lecia PRL, Złotą Odznaką ZNP, Odznaką Tysiąclecia.

Bibliografia: Archiwalne zasoby dr płk. M. Starczewskiego.

Id87125

SZTWIERTNIA KAROL, ks.,

Urodzony w 1912 r. w Goleszowie. Syn Pawła. Uczęszczał do szkoły ludowej w Goleszowie, gimnazjum w Cieszynie – z maturą w 1932 r. Następnie, studiował teologię na Uniwersytecie Warszawskim. Ordynowany w 1936 w Skoczowie – pastor. Pracę duszpasterską rozpoczął jako wikariusz w Goleszowie, w 1939 r. prefekt w Katowicach. Aresztowany w 1943 r. w Godziszowie i osadzony w więzieniu w Cieszynie, potem w Katowicach, w więzieniu śledczym w Mysłowicach. Więzień KL Auschwitz, KL Mauthausen, podobozów Melk i Ebensee, gdzie pracował w kamieniołomach. Po wyzwoleniu wrócił do kraju. W 1945 r. objął obowiązki administratora i prefekta w Goleszowie. Od 1947 r. sprawował opiekę duszpasterską w licznych parafiach na Opolszczyźnie, gdzie dojeżdżał z Goleszowa. W 1950 r. objął administrację parafii w Lasowicach Wielkich i Małych. Rok później został administratorem parafii w Bytomiu-Miechowicach, gdzie w 1953 r. został proboszczem. W 1968 r. administrował także parafią w Tarnowskich Górach. Na emeryturze zamieszkał w Pszczynie, gdzie zmarł w 1989 r.

Bibliografia: Materiały udostępnione przez IPN w Katowicach – wykaz osób aresztowanych w akcji AB.

Id87108

MAMEŁKO MARCIN,

Urodzony 23.10.1887 r., zamieszkały w Dąbrowie Górniczej. Aresztowany 1 lub 2.05.1940 r. wraz ze 100 osobami z tej miejscowości i uwięziony przez gestapo w sosnowickim więzieniu – byłej fabryce Schöena, skąd w transporcie zbiorowym przewieziony został do KL Dachau. Zwolniony z obozu do domu. Zmarł 6.03.1961 r.

Bibliografia: Archiwum dr płk. M. Starczewskiego – dokumenty IPN Warszawa.

Id87107

MAJ MARIAN,

Urodzony 15.04.1922 r., mieszkaniec Dąbrowy Górniczej. Aresztowany 8.04.1940 r. w ramach akcji AB, i uwięziony przez gestapo w sosnowickim więzieniu – byłej fabryce Schöena, skąd w transporcie zbiorowym przewieziony został do KL Dachau. Zginął w obozie 13.03.1944 r. Nie jest znany dalszy los tego więźnia.

Bibliografia: Archiwum dr płk. M. Starczewskiego – dokumenty IPN Warszawa.

Id87106

MAIK MIKOŁAJ,

Urodzony 17.08.1907 r., zamieszkały w Dąbrowie Górniczej. Aresztowany 14.04.1940 r. wraz z 20-ma osobami z tej miejscowości i uwięziony przez gestapo w sosnowickim więzieniu – byłej fabryce Schöena, skąd w transporcie zbiorowym przewieziony został do KL Dachau. Zginął w obozie 14.08.1940 r.

Bibliografia: Archiwum dr płk. M. Starczewskiego – dokumenty IPN Warszawa.